Truyện tranh Việt Nam định hình phong cách riêng

Sự suy thoái của các dòng truyện tranh ngoại tạo cơ hội cho truyện tranh Việt Nam trỗi dậy với những tác phẩm thu hút lượng độc giả lớn. Tuy chưa thật sự thành hình nhưng khái niệm “Phong cách truyện tranh Việt Nam” cũng đã bắt đầu được đề cập đến như một khẳng định sự phát triển của truyện tranh Việt Nam hiện nay.

Từ mâu thuẫn Manga-Comic

Nếu có một công trình nghiên cứu về lịch sử truyện tranh Việt Nam, bộ truyện tranh của Công ty Phan Thị “Thần đồng Đất Việt” chắc chắn chiếm một vị trí quan trọng. Đây là bộ truyện tranh dài kỳ đầu tiên thành công cả về mặt doanh thu và uy tín. Thậm chí, thành công của nó còn càng thêm rực rỡ vì đã thắng lợi ngay trong thời điểm truyện tranh ngoại còn đang phát triển mạnh.

Thế nhưng, khi mới xuất hiện và ngay cả khi đã có chút tên tuổi, “Thần đồng Đất Việt” với cách thể hiện nghiêng về hướng Manga (phong cách truyện tranh Nhật) đã từng trở thành tâm điểm của một cuộc chiến về việc lựa chọn phong cách thể hiện cho truyện tranh trong nước giữa một bên ủng hộ thể loại Manga và một bên ủng hộ Comic (phong cách truyện tranh châu Âu). Phái Manga cho rằng đây là cách thể hiện mang đậm tính điện ảnh, bạn đọc nhỏ tuổi đã quen thuộc, dễ chấp nhận. Phái Comic phản bác rằng cách vẽ như thế quá cường điệu, làm méo mó hình ảnh nhân vật vốn lấy từ các nhân vật vĩ nhân trong lịch sử đất nước.

Tuy nhiên, cùng với việc hàng loạt bộ truyện tranh Việt Nam theo phong cách Comic thất bại, và cả việc các bộ truyện tranh Comic nổi tiếng thế giới khi vào Việt Nam đều có doanh thu khá ảm đạm, các cuộc tranh cãi dần lắng xuống và Manga lặng lẽ trở thành cách thể hiện chính cho truyện tranh Việt Nam.

Đến định hình phong cách riêng

Vấn đề phong cách truyện tranh Việt Nam xuất hiện trở lại sau Festival truyện tranh Việt Nam vừa qua. Trong cuộc hội thảo “Cơ hội và thách thức” được tổ chức trong Festival, ông Sylvain Lemay - giảng viên đại học về truyện tranh của Canada cho rằng mỗi quốc gia đều có thể tìm ra một phong cách truyện tranh phù hợp. Theo ông, bên cạnh những tác phẩm truyện tranh nổi tiếng của thế giới, truyện tranh Việt Nam trong mắt ông “cũng đã bắt đầu bộc lộ một phong cách riêng”.

Sau nhận xét này, người ta bắt đầu nhìn lại các tác phẩm truyện tranh Việt Nam hiện nay. Nổi bật là hai bộ truyện tranh “Orange” với đề tài về giới trẻ hiện nay cùng niềm đam mê thể thao và “Danh tác Việt Nam” chuyển thể thành truyện tranh những tác phẩm nổi tiếng của văn học trong nước như “Chí Phèo”, “Tắt đèn”, “Giông tố”…

Điểm ấn tượng nhất ở các bộ truyện tranh này là nét văn hóa Việt được thể hiện rất rõ ràng, từ hình ảnh những làng quê Việt Nam thời Pháp thuộc, thời hiện đại đến những khu chợ đô thị, cuộc sống của thanh thiếu niên hiện nay…

Tất cả đều gần gũi, thân thuộc và đó cũng được coi là một trong những nét làm nên thành công của các bộ truyện. Ngay cả bộ “Thần đồng Đất Việt” cũng đã chứng tỏ được sức ảnh hưởng khi góp một phần vào việc giáo dục lịch sử cho các em thiếu nhi thông qua những câu chuyện, hình vẽ đậm nét văn hóa Việt Nam.

Có ý kiến cho rằng trên thực tế các bộ truyện tranh này vẫn chịu ảnh hưởng của phong cách Manga. Tuy nhiên, Việt Nam vốn dĩ không có một phong cách truyện tranh riêng của mình, việc học hỏi và phát triển từ một phong cách truyện tranh nổi tiếng là điều dễ hiểu. Trung Quốc và Hàn Quốc cũng đã làm như thế và dần dần định hình những phong cách truyện tranh riêng của mình như Manhua (Trung Quốc) hay Manhwa (Hàn Quốc).

Truyện tranh là sản phẩm văn hóa được giới trẻ, từ nhi đồng đến thanh thiếu niên đọc rất nhiều nên được đánh giá có tầm ảnh hưởng lớn đến việc hình thành nhân cách. Việc truyện tranh Việt dần tạo được sức thu hút, xây dựng phong cách riêng đã góp phần đem đến tín hiệu lạc quan cho thị trường sách thiếu nhi trong nước.

Theo SGGP

Truyện tranh Việt Nam đã có phong cách riêng

 

Nguồn SGTT.VN

Phát biểu tại hội thảo về “Cơ hội và thách thức” đối với truyện tranh nhân Festival truyện tranh lần thứ hai được tổ chức tại Việt Nam (30.5- 4.6), ông Sylvain Lemay - giảng viên đại học về truyện tranh của Canada cho rằng, mỗi quốc gia đều có thể tìm ra một phong cách truyện tranh phù hợp. Theo ông, bên cạnh những tác phẩm truyện tranh nổi tiếng của thế giới, truyện tranh Việt Nam trong mắt ông “cũng đã bắt đầu bộc lộ một phong cách riêng”. 

Truyện tranh Việt Nam đang tìm hướng đi riêng. Một trong những cách đó là làm lại các tác phẩm nổi tiếng.

Ông bày tỏ hy vọng “sau festival truyện tranh lần 2 tại Hà Nội, trên bản đồ phát hành của chúng tôi tại châu Âu có thêm truyện tranh đến từ Việt Nam! Hiện tại, truyện tranh Việt Nam thường được nhắm tới trẻ em. “Hãy kiên nhẫn. Sẽ đến thời kỳ dành cho mọi đối tượng và với mọi đề tài” – vị chuyên gia nói.

Quả vậy, truyện tranh của Việt Nam hiện mới chỉ dừng lại, là thể loại chủ yếu dành cho thiếu nhi. Đội ngũ những người làm truyện tranh ở Việt Nam yếu và thiếu so với sự hùng hậu của các “đế chế” truyện tranh nổi tiếng trên thế giới mà điển hình là “tam giác” Pháp, Bỉ ở châu Âu, Mỹ và Nhật Bản. Do chưa đủ thời gian để tích lũy thật nhiều kinh nghiệm về phương diện sáng tạo cũng như chưa dày dạn về kinh nghiệm thương trường, nên mặt hàng truyện tranh hiện nay chủ yếu mới chỉ được khia thác ở vài nhà xuất bản, trong đó nổi bật là nhà xuất bản Kim Đồng, thì lại nghiêng hẳn về truyện tranh ngoại: truyện tranh manga của Nhật Bản!

Trong khi đó, ở Pháp, truyện tranh đươc sự thừa nhận trong lĩnh vực sáng tạo và văn hóa, được tất cả các phương tiện thông tin đại chúng ủng hộ đề cao, được xã hội ghi nhận những giá trị văn hóa, tinh thần mà nó đã mang lại cho người dân. Hàng năm, xứ sở này đều tổ chức những liên hoan riêng về truyện tranh. Truyện tranh trở thành sản phẩm được tìm kiếm cho độc giả đủ mọi lứa tuổi, không chỉ trẻ em, và có được tin tưởng, cổ cũ ở khả năng chuyển tải nhiều nội dung khác nhau, kể cả các vấn đề chính trị, xã hội nghiêm túc. Tình hình đó diễn ra không chỉ ở Pháp, Ở Bỉ, Mỹ và Nhật Bản cũng tương tự. Đó là khi truyện tranh đáp ứng nhu cầu đọc- xem của nhiều tầng lớp độc giả cũng như những mối quan tâm của họ về cuộc sống thông qua loại hình sách- tranh này.

Tác giả kịch bản truyện tranh nổi tiếng người Bỉ Stephen Desberg cho biết tập đoàn của ông, hiện là tập hợp của nhiều nhà xuất bản về truyện tranh lớn ở châu Âu mà doanh số, ấn phẩm truyện tranh của họ hàng năm chiếm 30% thị phần sách nói chung. Mỗi năm tại Pháp và Bỉ, xuất bản trên 3000 đầu sách truyện tranh. Rất nhiều cuốn khác có tia-ra phát hành 2-3 ngàn bản đến 2-3 vạn bản. Đó là một thành công tuyệt vời, là giai đoạn “chín muồi” của truyện tranh sau khoảng 1 thế kỷ hình thành và phát triển. 

Để hoàn thành vai trò thương mại, các nhà xuất bản có nhiệm vụ thực thi tất cả mọi công đoạn để giúp tác phẩm được tiếp cận độc giả với những chiến dịch quảng bá hữu hiệu.Từ một câu chuyện tranh, có thể dẫn đến nhiều định dạng khác như phim hoạt hình; thậm chí một số hãng lớn còn “mượn” nhân vật trong truyện tranh đang bán chạy nào đó để gắn vào nhãn mác, thương hiệu của họ. Ở đó, những chiến dịch quảng cáo, truyền thông rầm rộ được coi là “lợi thế” để truyện tranh gia nhập vào đời sống xã hội một cách rộng rãi, tích cực.

Truyện tranh Nhật Bản đang càn lướt trên các quầy sách thiếu nhi ở Việt Nam.

Đặc biệt, sự “càn lướt” của truyện tranh manga Nhật Bản không chỉ thể hiện trên các quầy sách thiếu nhi tại Việt Nam. Tại châu Âu, truyện tranh Nhật Bản đã được “dọn đường" trước bằng phim hoạt hình, bằng đồ chơi trẻ em sản xuất hình các nhân vật của truyện tranh và do vậy, có thể gọi đó là một sự đầu tư lớn, khôn ngoan của người Nhật. Với ưu thế khổ nhỏ, bỏ vừa vào cặp, giúp các em nhỏ có thể mang đến lớp và dễ trao đổi, truyện tranh Nhật Bản đã dễ dàng “đánh bại” các “ông anh” truyện tranh của Bỉ, Pháp, Mỹ với số trang dầy, khổ lớn, giá đắt…

Trong bối cảnh đó, truyện tranh Việt Nam, vốn còn khiêm tốn, coi festival là một cơ hội ngàn vàng để tiếp cận các “cường quốc truyện tranh”, để học hỏi, giao lưu và bước đầu tính đến hiệu quả của sự tương tác giữa đội ngũ làm truyện tranh với độc giả Việt Nam. “Văn hóa đọc của công chúng trẻ Việt Nam là một vấn đề được coi trọng hàng đầu khi chúng tôi tiếp cận những quốc gia có kinh nghiệm làm truyện tranh lâu đời trên thế giới như Pháp, Bỉ, Mỹ, Nhật Bản… với mong muốn có thể khai thác và đưa đến cho độc giả của mình những cuốn truyện có đề tài, hình ảnh, ngôn ngữ phù hợp, thích ứng với văn hóa Việt Nam. Tất nhiên, là những người làm sách cho thiếu nhi, chúng tôi luôn hiểu rằng truyện tranh cũng có những nhược điểm của nó, do vậy người làm sách không thể không lo lắng, quan tâm thích đáng và kỹ lưỡng khi đưa ra những ý tưởng cụ thể và thực hiện nó!”- giám đốc nhà xuất bản Kim Đồng, họa sĩ Phạm Quang Vinh bộc lộ.

Có thể nói, truyện tranh và văn hóa đọc sẽ là câu chuyện dài dài, khi mà phía trước, các NXB trên khắp các châu lục đều nhìn thấy đó là những cơ hội: truyện tranh cho người lớn, không chỉ trẻ em và truyện tranh không chỉ để giải trí… nhưng đồng thời đó cũng là những thách thức lớn, bởi sự ra đời của ibook, ipad và những đối thủ công nghệ khác…

Kim Hoa

CÔNG TY TRUYỆN TRANH VIỆT

Công ty TNHH Văn Hóa Phạm Gia ra đời với tâm huyết lấy các sản phẩm văn hóa (truyện tranh, tiểu thuyết, các ấn phẩm học đường...) làm phương tiện góp phần giáo dục thanh thiếu niên, nhi đồng nâng cao nhận thức và kỹ năng học tập, kỹ năng sống có ích cho bản thân và cộng đồng.

Chúng tôi luôn mong muốn tạo dựng một môi trường làm việc như một gia đình, một ngôi nhà lớn thân thương trong đó mọi người cùng nhau góp sức thực hiện mục đích tốt đẹp trên. Chúng tôi luôn tạo cơ hội đón chào các bạn trẻ có tâm huyết và cùng chung chí hướng tham gia vào môi trường TRUYỆN TRANH VIỆT.

Cty đang có nhu cầu tuyển dụng nhiều họa sĩ vẽ truyện tranh (vẽ phác, đi nét), trình bày bìa màu, nhân viên thiết kế...

Mọi nhu cầu liên hệ vui lòng gởi về địa chỉ mail : daivietthanvo@gmail.com
hoặc Địa chỉ: Công ty Văn Hóa Phạm Gia
24C Bùi Đình Túy, Phường 26, Quận Bình Thạnh, TP.HCM

Anh Hùng Tiêu Sơn

Từ sau Vua Bà lập quốc đến khi Ngô Quyền đánh tan quân Nam Hán, dân Việt ta đã sống trong cảnh tối tăm gần một ngàn năm dưới ách đô hộ của giặc phương Bắc bạo tàn và hiểm độc. Vua Ngô Quyền đã mở ra một thời kỳ độc lập, thịnh trị, khẳng định chủ quyền của nước Nam mãi về sau. Đặc biệt trong giai đoạn này, cha ông ta đều lập quốc, kiến quốc bằng võ công và văn tài lỗi lạc.

Phần 2, Anh Hùng Tiêu Sơn thuật về thời nhà Lý thịnh trị. Độc giả bộ Đại Việt Thần Võ sẽ đồng hành với Đại Anh Hùng Dân Tộc Tôn Đản từ khi còn là cậu bé 10 tuổi, nhưng đã nhen nhóm một nhân cách lỗi lạc bằng tình yêu dân tộc vô bờ bến. Tôn Đản cùng với các anh em kết nghĩa trong nhóm Thuận Thiên Cửu Hùng - những nhân vật giàu lòng yêu nước, dũng cảm và gan dạ - đã khám phá được pho bí kiếp Lĩnh Nam Vũ Kinh và bộ binh thư Dụng Binh Yếu Chỉ rồi đánh tan mọi âm mưu tái xâm lược của giặc phương Bắc.

Thế đất thiêng của Đại Việt đã nuôi nấng người Việt đầy bản lĩnh. Trong công cuộc Phạt Tống Bình Chiêm, Thuận Thiên Cửu Hùng cùng với Nguyên Soái Lý Thường Kiệt, Ỷ Lan Thần Phi với bản lĩnh văn võ song toàn đã viết nên trang sử đẹp nhất cổ kim, trở thành những anh hùng dân tộc danh lưu thiên cổ.

Truyện tranh lịch sử hỗ trợ tốt cho môn học lịch sử

(Dân trí)-Mặc dù là môn học quan trọng nhưng chất lượng dạy và học môn Lịch sử trong thời gian qua còn nhiều bất cập. Hy vọng truyện tranh lịch sử cũng như những phim lịch sử Việt Nam sẽ bổ sung những kiến thức lịch sử cho học sinh.

Nhiều lỗ hổng về kiến thức lịch sử thể hiện qua kết quả của các kỳ thi tốt nghiệp THPT và tuyển sinh vào Đại học, Cao đẳng trong những năm qua. Dư luận xã hội và  cả những người “trong cuộc” đã phải  phải “giật mình”, bởi hằng năm, số học sinh đạt dưới điểm trung bình là khá phổ biến trong các kỳ thi quan trọng. Thực trạng đáng báo động này xuất phát từ nhiều nguyên nhân khác nhau. Trước hết về phía nhà trường, phương pháp dạy học truyền thống vẫn tiếp tục được áp dụng trong khi đối tượng tiếp nhận là một lớp học trò mới cần sự tích cực, chủ động. Hiện tượng thuyết giảng một chiều, thầy đọc, trò chép xảy ra khá phổ biến trong các giờ học môn lịch sử. Những sự kiện ngồn ngộn trong sách giáo khoa được truyền thụ mang nặng tính áp đặt cứng nhắc mà không có sự đối thoại cởi mở tạo tâm lý chán nản mệt mỏi trong học sinh. Bên cạnh đó, sự cải tiến đổi mới nội dung sách giáo khoa diễn ra còn chậm.

Ý kiến của bạn về vấn đề này xin gửi đến Diễn đàn Dân trí qua địa chỉ e-mail:thaolam@dantri.com.vn

Giáo cụ trực quan được sử dụng còn nghèo nàn, quanh quẩn chỉ có một số bức tranh, sơ đồ minh họa không đủ sức cuốn hút, hấp dẫn học sinh.Về phía học sinh, tâm lý giới trẻ trong thời kỳ công nghiệp hóa có xu thế thiên về các môn khoa học tự nhiên, xem nhẹ các môn khoa học xã hội và nhân văn khiến nhiều em không có hứng thú đối với môn Lịch sử. Việc học môn học này còn mang nặng tính đối phó hơn là thực sự say mê khám phá, tìm tòi. Hệ quả là nhiều học sinh không ghi nhớ nổi một sự kiện lịch sử của dân tộc trong khi đó không ít em lại có thể kể ra vanh vách tên của các trò chơi điện tử, diễn viên điện ảnh hay các nhân vật lịch sử ở các nước khác như Hàn Quốc, Trung Quốc, Nhật Bản. Câu hỏi đặt ra là vì sao học sinh lơ mơ về kiến thức lịch sử trong nước nhưng lại hào hứng khi bàn về những nhân vật hay lịch sử nước khác. Câu trả lời được nhiều người lí giải là: trong khi chất lượng dạy và học môn lịch sử trong nhà trường còn bộc lộ không ít bất cập thì hiện nay chúng ta đang thiếu các sản phẩm văn hóa hấp dẫn về lịch sử. Giới trẻ có thể hiểu về văn hóa Hàn Quốc qua rất nhiều bộ phim truyền hình được chiếu nhan nhản trên ti vi hàng ngày, nắm được lịch sử Trung Quốc qua những bộ phim dã sử hoành tráng, hiểu được văn hóa Nhật Bản qua những bộ truyện tranh nổi tiếng được bày bán rộng rãi trên thị trường. Trong khi đó, việc giáo dục truyền thống văn hóa, lịch sử qua các ấn phẩm văn hóa của ta lại chưa được chú trọng nhiều.

Đối với lứa  tuổi học sinh thì đọc truyện tranh là thú giải trí được rất nhiều em yêu thích, thậm chí là món ăn tinh thần không thể thiếu. Nắm bắt được nét tâm lý này, nhằm làm phong phú thêm nguồn tài liệu về giáo dục lịch sử, thời gian qua một số nhà xuất bản đã cho ra mắt một số bộ truyện tranh lịch sử. Việc mạnh dạn

 

Truyện tranh lịch sử góp phần giáo dục truyền thống lịch sử cho học sinh

chuyển tải lịch sử dân tộc qua những cuốn truyện tranh sinh động được xem là hướng đi tích cực trong việc định hướng thị hiếu thẩm mỹ và góp phần giải quyết tình trạng lơ mơ về lịch sử dân tộc trong một bộ phận không nhỏ học sinh hiện nay. Thời gian qua, một loạt bộ truyện tranh lịch sử đã xuất hiện trên thị trường như: Lịch sử Việt Nam bằng tranh (NXB Trẻ); Một thuở nước non này (NXB Giáo dục); Hào khí đất phương Nam (NXB Kim Đồng)… Điều đáng mừng là những bộ truyện tranh này được nhiều học sinh đón nhận, hứng thú tìm đọc. Nhiều truyện có hình thức đẹp, lời thoại trong sáng, ngắn gọn, hình vẽ các nhân vật phong phú phù hợp với từng thời đại khác nhau trong lịch sử dân tộc. Không ít học sinh thừa nhận, khi tìm đến với những cuốn truyện tranh lịch sử, các em có thêm những hiểu biết các sự kiện, nhân vật đáng nhớ trong lịch sử dân tộc. Chẳng hạn, đối với bộ “Lịch sử Việt Nam bằng tranh”, một trong những bộ sách lịch sử bằng tranh đầu tiên ra mắt bạn đọc nhỏ tuổi do NXB Trẻ ấn hành, học sinh có thể tiếp cận lịch sử nước nhà xuyên suốt từ thời đồ đá, đồ đồng, vua Hùng dựng nước đến các triều đại Ngô, Đinh, Tiền Lê, Lý, Trần, Hậu Lê, Nguyễn cho đến hai cuộc kháng chiến chống Pháp, chống Mỹ cứu nước. Vừa qua, NXB Kim Đồng vừa cho ra mắt bộ truyện tranh “Hào kiệt đất phương Nam”, viết về những nhân vật đã gắn bó với lịch sử đất phương Nam như: Trương Định, Nguyễn Huệ, Nguyễn Trung Trực, Bùi Thị Xuân, Nguyễn Đình Chiểu, Nguyễn Tri Phương…

Có thể xem truyện tranh lịch sử Việt Nam xuất hiện ngày càng nhiều trên thị trường sách thiếu nhi thời gian qua không chỉ giải tỏa “cơn khát” truyện tranh trong nước, góp phần hạn chế sự “bành trướng” của truyện tranh nước ngoài mà còn có thể xem là một kênh bổ sung một lượng đáng kể kiến thức lịch sử đang bị thiếu hụt trầm trọng ở một bộ phận học sinh hiện nay. Không thể phủ nhận những tác động tích cực mang lại từ truyện tranh lịch sử. Tuy nhiên đã xuất hiện những “hạt sạn” về nội dung và hình thức trình bày trong một số cuốn truyện tranh lịch sử trên thị trường trong thời gian qua như: ngôn ngữ đối thoại giữa các nhân vật chưa được trau chuốt, làm mất đi sự trong sáng vốn có của Tiếng Việt; hình ảnh, trang phục của nhân vật còn ảnh hướng nhiều của truyện tranh Nhật Bản, Hàn Quốc, làm mất đi tính dân tộc; cốt truyện mang “hơi thở” hiện đại, khi thì thái quá các yếu tố hài hước, gây phản cảm. Để chấm dứt tình trạng này, các nhà xuất bản cần thận trọng hơn trong khâu biên tập, thẩm định chất lượng của từng cuốn truyện tranh lịch sử trước khi in ấn và phát hành ra thị trường. Đây cũng là cách để giữ “thương hiệu” cho các nhà xuất bản đồng thời mang đến cho lớp độc giả nhỏ tuổi những ấn phẩm văn hóa có giá trị.

Bùi Minh Tuấn

(Nghệ An)

LTS Dân trí - Việc tổ chức in ấn và phát hành truyện tranh lịch sử là việc làm đáng hoan nghênh đối với các nhà xuất bản. Đấy là yếu tố tích cực bổ sung kiến thức và giúp cho lớp trẻ hào hứng hơn trong việc học môn lịch sử nước nhà.

Tuy nhiên việc làm này đòi hỏi sự đầu tư nhiều công sức và tâm huyết để vừa trung thành với các sự kiện và diễn biến lịch sử, lại vừa xây dựng được cốt truyện hấp dẫn với những nhân vật điển hình, thể hiện thành hình ảnh sinh động cùng những lời thoại và trang phục phù hợp với từng giai đoạn lịch sử...

Đây là mảng đề tài có nguồn tư liệu lịch sử rất phong phú cũng như đối tượng đọc khá rộng rãi, hy vọng truyện tranh lịch sử sẽ phát triển mạnh mẽ trên cơ sở rút kinh nghiệm cả mặt tốt và chưa tốt của  những tập truyện tranh lịch sử đã phát hành.

Câu lạc bộ Việt Sử Ca

Bạn đọc thân mến,

Tự hào thay! Trang sử Việt trải hơn 4.000 năm văn hiến đã ghi công biết bao vị anh hùng dân tộc vì tổ quốc mà lập nên công trạng thật vinh hiển. Bên cạnh đó, vô số các vị anh hùng đã có nhiều đóng góp rất to lớn nhưng lại hy sinh âm thầm chưa được chính sử ghi chép. Song công đức ấy đã được đưa vào huyền sử hoặc dân gian, nhân dân tạc trên bia đá, ghi vào thần phả, lập đền mếu thờ và đời đời truyền tụng. Trong số đó có những giai thoại thật hào hùng, lãng mạng đầy chất thơ. Chúng ta hãy trân trọng dâng lên những bông hoa tươi thắm làm đẹp thêm cho trang sử Việt.

Không nằm ngoài mục đích ấy, Câu lạc bộ Em Yêu Sử Việt ra đời nhằm tạo một “sân chơi học tập” hấp dẫn và bổ ích cho tất cả các bạn đọc gần xa. Vượt lên sự gò bó, giới hạn khô cứng của một “đề bài” trong học đường, sân chơi này khuyến khích các bạn tự do thể hiện tâm hồn yêu sử, lòng tôn kính các bậc anh hùng dân tộc (cả chính sử, huyền sử, dân gian) dưới mọi hình thức, mọi thể loại như : văn, thơ, truyện ngắn, truyện tranh, câu đối, đố vui,… Ban biên tập sẽ chọn lọc 03 “tác phẩm hay nhất” mỗi kỳ để đăng trên Chuyên trang CLB ở các tập kế tiếp của bộ truyện tranh Đại Việt Thần Võ.

Các bạn có bài đạt giải nhất, giải nhì sẽ nhận được 01 xuất học bổng khuyến học tương ứng 500.000 đồng, 300.000 đồng, giải ba sẽ nhận được một phần quà là 10 tập tiếp theo của bộ truyện. CLB Em Yêu Sử Việt mong muốn nhận được nhiều tác phẩm dự thi của bạn đọc.

Chúc các bạn vui khỏe và học tập thật giỏi!

Chủ nhiệm Câu lạc bộ

Ghi chú:
Mọi tác phẩm, bài viết dự thi gởi về địa chỉ mail : daivietthanvo@gmail.com
hoặc địa chỉ: Công ty Văn Hóa Phạm Gia
24C Bùi Đình Túy, Phường 26, Quận Bình Thạnh, TP.HCM

Y phục thời Lĩnh Nam

Yên Tử Cư Sĩ Trần Đại Sỹ

Trong khi khởi thảo viết bộ Anh hùng Lĩnh-nam vào ngày 10 tháng 3 năm Mậu-thân (1968), một những vấn đề làm thuật giả bận tâm là y phục thời đó ra sao? Điều này đưa tới việc tìm hiểu văn minh của người Việt trong buổi bình minh lịch sử. Đọc trong kho tàng văn hóa Việt-nam, không thấy thư tịch nào nói đến. Hỏi thăm những bậc thức giả, mười người thì đủ mười đều lắc đầu. Thảng hoặc có vị cho vài lời khuyên.

Một vị khuyên rằng:
- Nên theo y phục những năm trước đây, người ta cho các thiếu nữ trung học Trưng-vương, Gia-long tại Sài-gòn đóng vai hai bà Trưng vào ngày phụ nữ hay ngày giỗ vua Trưng.

Một vị khuyên:
- Cứ cho mặc áo dài, khăn đóng vành vàng, khoác ngoài lớp sa mỏng trắng, quần trắng, đi hài là được.

Đem ý kiến ấy hỏi một vị khác, lập tức vị này bác bỏ:
- Không được, như vậy là đầu gà đít vịt, chẳng ra thể thống gì. Bởi chiếc áo dài đó phỏng theo áo Le Mur  mới chế vào thập niên 1930, rồi biến hóa đi. Khi áo Le Mur vào đến Huế. Lại có màn tân cổ giao duyên, thêm chiếc khăn với cái áo choàng ngoài. Y phục ấy đâu phải y phục thời Trưng Vương. Quần đó là quần  tân thời , không phải của người Việt xưa.

Một vị khác khuyên :
- Bà Trưng quê ở Bắc-ninh, Sơn-tây, chắc  hồi ấy mặc quần đen, áo búi que, đầu đội khăn vuông mỏ quạ như con gái Bắc-ninh đầu thế kỷ này.

Lập tức vị khác nhăn mặt :
- Bậy ! Phụ nữ Việt-nam mặc quần, mới chỉ có từ thời Nguyễn. Trước kia các cụ bà mặc váy. Trong văn chương bình dân chẳng từng có câu :

Tháng tám có chiếu vua ra,
Cấm quần không đáy, người ta hãi hùng.
Không đi thì chợ không đông,
Đi thì ăn cướp quần chồng sao đang!

Như vậy từ triều Nguyễn về trước đàn ông mặc quần, đàn bà mặc váy. Loại váy này cho đến năm 1947-1948 ở nông thôn vẫn còn tồn tại. Còn áo dài ư ? Từ triều Nguyễn về trước phụ nữ Việt-nam mặc áo tứ thân, thắt khăn vòng qua bụng nút ở ngang hông. Gái chưa chồng thì nút ở bên phải. Gái có chồng thì nút ở bên trái.

Đại loại những ý kiến như thế được đưa ra. Nhưng không ý kiến nào có luận cứ vững chắc. Có vị khuyên :
- Anh viết tiểu thuyết như vẽ ma, vẽ quỷ, muốn tả y phục thời ấy như thế nào mà chả được.
Ý kiến này gia nghiêm gạt thẳng :
- Lịch đại văn học Việt-nam, chưa có vị nào chịu bỏ thì giờ, chịu bỏ cả đời viết tiểu thuyết lịch sử trường thiên. Nay con là người đầu tiên viết. Con viết vì muốn làm sáng tỏ hào khí dân tộc. Con viết vì muốn trả nợ tổ tiên. Ông kỳ vọng vào con. Bố kỳ vọng vào con. Con phải học hỏi những gì của người đi trước. Tại sao bộ Tam quốc chí của La Quán Trung lại thành công hơn các bộ  Phong thần  Đông-Chu liệt quốc, Tây-Hán, Đông-Hán, Thuyết-Đường, Chinh-Đông, Chinh-Tây ? Một là văn La  diệu  hơn văn các vị kia. Hai là La đi sát với lịch-sử, đi sát với sự thực, nên được tin tưởng hơn. Gần đây, Kim-Dung thâu thái của cổ nhân, thêm vào nghệ thuật Tây-phương mà thành công. Kim-Dung chỉ đặt tác phẩm vào hoàn cảnh lịch sử, mà không viết tiểu thuyết lịch sử. Con đi sau tất cả bằng ấy người. Con có kiến thức Trung-quốc ngang với họ, con lại có kiến thức Tây-phương sâu xa. Con hơn họ ở điểm con được luyện võ từ nhỏ, nay đến trình độ đáng kể. Con hơn hẳn họ ở điểm con học tới trình độ cao nhất của y học Đông lẫn Tây. Con cần viết sao cho tác phẩm không đi đến chỗ quá đáng như ma trâu đầu rắn. Con nhớ rằng một lời con viết là Trưng-Vương nói, Hưng-Đạo vương nói. Tuyệt đối không nên, không thể bịa đặt quá đáng. Không tìm ra y phục thời vua Trưng chắc chắn, thì tìm lấy một nét có thể bấu víu được, là quần áo các bà hầu bóng Ngài. Hay hãy tìm trong y phục cổ Việt-nam, lấy một loại quần áo cổ điển nhất, rồi  phong  cho làm y phục thời vua Trưng là được rồi, việc gì phải quá câu nệ .

Thói thường của thuật giả, là khi gặp vấn đề nan giải là tắm rửa sạch sẽ, đến trước bảo điện đọc kinh Bát-nhã, rồi nhập thiền. Sau khi Thiền nhắm mắt tưởng tượng. Trong tưởng tượng đó thấy gì hiện ra thì tùy nghi giải quyết. Bởi vậy đối với y phục thời Lĩnh-nam thuật giả nhập Thiền ba lần đều thấy vua Trưng mặc một thứ y phục rất khác lạ với y phục Trung-quốc và Việt-nam, nhưng lại rất quen thuộc.

Trong dịp giỗ vua Trưng năm 1969, thuật giả chở mẫu thân đi giúp bà bạn hầu  bóng  hay nói nôm na là  lên đồng  vua Trưng. Khi bà mặc quần áo về  đồng  uy nghi mà đẹp vô cùng. Thuật giả mới bừng tỉnh :  Mình đáng chết thực, thì ra từ nhỏ mình đã thấy hình bóng, y phục vua Trưng qua các bà đồng, cho nên trong lúc nhập thiền, y phục đó hiện lên.

Kỷ niệm về thời thơ ấu sống lại mãnh liệt. Đền thờ hai Bà bao giờ cũng có tượng, trong tư thế ngồi bệ vệ, quần áo rực rỡ, đầu đội khăn. Tượng đặt phía sau màn. Chỉ quan khách đặt biệt mới được phép mở màn chiêm ngưỡng tượng hai Bà. Hai bên bệ thờ còn có tượng của mười hai nữ đại công thần, đẹp đẽ trong các bộ quần áo đủ màu, đầu đội khăn.

Hồi ấy cứ đến ngày mùng 6 tháng 2 âm lịch, tại các đền thờ vua Trưng, ban trị sự đền tổ chức lễ tắm tượng, để chuẩn bị cho ngày Thánh hóa. Lễ tắm tượng được tổ chức theo nghi lễ cổ truyền như sau :

Công việc tắm tượng được trao cho một cụ bà đạo cao đức trọng. Trước ngày tắm tượng, bà phải trai giới ba ngày, tắm rửa sạch sẽ. Sáng ngày 6 tháng 2, bà mặc áo dài đỏ cùng với ba đồng nam, ba thiếu nữ, bưng nước ngũ vị hương, dùng lụa mới tắm tượng. Năm 11 tuổi, thuật giả cũng được hưởng ân huệ bưng nước ngũ vị tắm tượng vua Trưng cùng mười hai nữ đại công thần. Vì vậy được thấy tường tận y phục các ngài. Y phục đó giống hệt y phục các bà  đồng mặc, khi vào giá vua Trưng.

Đặt vấn đề ai đã may quần áo  mặc vào tượng vua Trưng, cùng mười hai nữ đại công thần ? Người may đã căn cứ vào đâu để may các loại y phục như vậy ? Một lần thuật giả đem vấn đề đó đặt ra với các vị trưởng thượng. Các vị đó đều cho ý kiến. Nhưng ý kiến của giáo sư Nguyễn Đăng Thục có tính chất trung dung nhất, thuật giả xin ghi lại :

-  Sau khi bà Trưng nhảy xuống sông Hát-giang tự tử, mười hai nữ đại công thần vị quốc vong thân. Người đương thời đã lập đền, tạc tượng thờ. Dĩ nhiên họ phải may quần áo giống như hồi sinh tiền các ngài đã mặc. Đền thờ sau này tuy có trùng tu, xây mới. Nhưng không ai có can đảm may loại y phục khác với y phục trên tượng các ngài. Vì, vậy y phục trên tượng các ngài là y phục thời Lĩnh-nam. Còn các bà  đồng  khi bà hầu  bóng, bao giờ cũng may y phục giống như y phục mặc trên tượng. Kết lại y phục trên tượng hai bà Trưng và mười hai nữ đại công thần được coi là đúng nhất so với y phục phụ nữ hồi đầu thế kỷ thứ nhất.

Thế là thuật giả căn cứ y phục trên tượng vua Trưng và mười hai nữ đại công thần mà tả y phục phụ nữ thời Lĩnh-nam. Nhưng chỉ tuân theo loại quần áo mà không theo màu sắc. Về mầu sắc, thì lại theo sử, hoặc theo các cuốn phổ lưu truyền. Như y phục bà Hoàng Thiều Hoa thường màu vàng. Y phục bà Hồ Đề theo người Mường, mầu tím. Y phục bà Phùng Vĩnh Hoa, mầu trắng v.v...

Về cờ của Lĩnh-nam với Hán, thời bấy giờ mang mầu gì ? Tìm mầu sắc cờ Hán, phải trở lại với bộ sử ký Tư-mã Thiên. Trong đoạn Lưu Bang luận bàn với Trương Lương nên dùng mầu gì. Trương Lương đưa ý kiến nên dùng mầu đỏ. Lưu Bang kinh ngạc, vì Hán ở phương Tây thuộc Kim. Mầu đỏ thuộc Hỏa. Hỏa khắc Kim, nếu dùng mầu đỏ chẳng hóa ra tự mình khắc hại mình ư ? Trương Lương giải thích rằng : Hán ở phương Tây thuộc Kim. Kim cần Hỏa mới luyện thành khí. Kim không Hỏa thì không thành. Vì vậy ta mới dùng cờ màu đỏ. Khi vua Quang-Vũ nhà Hán phất cờ trung hưng, nối tiếp sự nghiệp tổ tiên, vẫn dùng cờ đỏ.

Còn cờ Lĩnh-nam ? Không một bộ sách nào ghi lại. Chúng tôi tạm theo cờ của đền thờ vua Trưng. Nền màu vàng, viền ngoài đỏ và tua màu xanh. Theo cuốn phổ của đền thờ Giao-long nữ ở Hổ-môn, Quảng-tây tả trận Lãng-bạc :  Thủy quân Hán bại bỏ chạy, từ xa, hễ thấy thuyền nào kéo cờ vàng, tưởng là thuyền Lĩnh-Nam, buông vũ khí trốn chạy. Vì vậy trong toàn cuộc khởi nghĩa vua Trưng, tôi tả cờ Lĩnh-nam màu vàng.

Từ đấy thuật giả cặm cụi viết và vấn đề y phục thời Lĩnh-nam không nhắc đến nữa. Bẵng đi hai mươi năm không đem ra bàn cãi. Cho đến năm 1986, khi trao bản thảo bộ Anh hùng Lĩnh-nam cho nhà xuất bản Nam-á. Vấn đề y phục của vua Trưng lại được đặt ra. Anh Mai Trung giám đốc nhà xuất bản Nam-á muốn chọn một trong các bức danh họa đã có sẵn về vua Bà, làm bìa. Thuật giả nghiên cứu trong bốn mươi bức tranh vẽ cũng như sơn mài làm trước và sau 1975. Trong hơn bốn mươi bức đó, y phục hai Bà chia làm ba loại khác nhau :

- Loại thứ nhất, phỏng theo y phục các thiếu nữ mặc, khi đóng vai hai Bà Trưng trong ngày lễ phụ nữ vào khoảng 1956-1963. Trong đó có bức tranh của họa sĩ Phạm Hoàng, đã được chọn để làm bìa cho bộ  Anh hùng Lĩnh-nam.
- Loại thứ hai quần trắng, áo dài  Le Mur mầu vàng. Không thắt lưng, ngoài choàng một lớp sa mỏng mầu trắng. Chân đi hài đầu đội khăn vành.
- Loại thứ ba ngoài chít khăn mầu, quấn ngoài một giải khăn, để xõa xuống lưng. Áo dài hơi giống áo tứ thân, cổ choàng khăn, phủ xuống đến vai. Ngang lưng quấn khăn, nút sang một bên hông. Vua Trưng thì nút ở bên trái, bà Trưng Nhị thì nút ở bên phải, quần hơi giống quần phụ nữ ngày nay. Chân đi giày, lưng đeo kiếm.
Sở dĩ chúng tôi chọn tranh của Phạm Hoàng làm bìa, vì biết chắc rằng hồi quyết định y phục cho các thiếu nữ trường Trưng-Vương, Gia-Long đóng vai Hai Bà, ban tổ chức có tham khảo ý kiến của ban trị sự hội tôn kính Trưng-Vương. Trong hội này có rất nhiều  lính  hay  ghế  của hai Bà. Sau khi bàn đi tính lại, dung hòa ý kiến, ban tổ chức đưa ra y phục trên, hơi giống y phục của tượng hai Bà, sau đó canh tân đôi chút.

Một lý do nữa khiến chúng tôi chọn tranh ấy, vì trước mắt dân chúng Việt Nam, dù muốn, dù không y phục đó đã thành quen rồi. Tiểu thuyết khác với lịch sử. Sử cần đúng, cần thực chính xác. Tiểu thuyết cần quen với quần chúng. Khi loại y phục đó quen với quần chúng, thì tự nó đã thành tiểu thuyết rồi.

Có thân hữu nêu ý kiến, nên cho người về Việt Nam chụp hình đền thờ vua Trưng ở quận Hai Bà Trưng ở Hà-nội, hoặc chụp hình hai Bà trong đền để làm hình bìa. Điều này không ổn. Dĩ nhiên khi nhờ phải nhờ Việt-kiều về thăm Hà-nội chụp. Lỡ việc này bị lộ ra ngoài rằng về để chụp cho nhà xuất bản Nam-á, thì người chụp hình khó tránh khỏi bản án tử hình với cái mũ CIA hay Việt gian. Vì vậy dự tính này không thực hiện.

Đến đầu năm 1988, giữa anh Mai Trung và thuật giả có bàn luận về việc chia cuộc khởi nghĩa của vua Trưng ra làm ba đoạn. Giai đoạn một vẫn để nguyên tên là  Anh hùng Lĩnh-nam  từ quyển một đến quyển bốn. Giai đoạn hai từ quyển năm đến quyển bẩy, đặt tên là  Động-đình hồ ngoại-sử . Giai đoạn ba, từ quyển tám đến quyển mười  đặt tên là  Cẩm-khê di hận. Khi quyết định như vậy, đương nhiên hình bìa phải thay đổi. Hình bìa bộ  Động-đình hồ ngoại sử  phải nhờ họa sĩ Phạm Đình Tín vẽ. Khi họa sĩ vẽ xong, thuật giả xem y phục của bà Phật-Nguyệt đứng trên chiếm hạm, thấy giống hoàn toàn y phục của các bà mặc khi hầu bóng Trưng-Vương. Thuật giả có hỏi họa sĩ Tín về lý do nào mà ông vẽ y phục như vậy ? Ông nháy mắt rồi cười tủm tỉm trả lời :
- A...à thì tôi đã thấy nhiều lần rồi.

Thuật giả hiểu trong cuộc đời gần bảy mươi năm của ông. Ông đã từng được xem lên đồng, các giá về vua Trưng, Hoàng Thiều-Hoa, Trần Quốc, cho nên ông vẽ giống như y phục ấy.

Ngày 20 tháng 12 năm 1989, thuật giả có công tác y học phải đi Vân-nam. Khác với những lần trước, muốn đi Vân-nam phải đến Bắc-kinh, rồi đổi máy bay đi Côn-minh. Lần này có đường bay mới từ Vọng-các đi thẳng Vân-nam. Thuật giả tới Vọng-các rồi đổi máy bay đi Côn-minh. Vừa đi vừa về giảm đường bay được 12.000 cây số, thành ra thời gian công tác dư được năm ngày. Các bạn đồng hành lập tức trở về Vọng-các tắm hơi, hoặc vào nhà hàng  No hands  để được các cô gái Thái xinh đẹp đút cơm, mớm thức ăn cho. Thuật giả thì lợi dụng thời gian đó đi Ngô-châu, Liễu-châu thuộc Quảng-tây và Quảng-châu thuộc Quảng-đông. Tại các bảo tàng viện di tích văn hóa cổ ở đây, thuật giả tìm được nhiều ánh sáng về y phục thời vua Trưng.

Trong bốn bảo tàng viện Côn-minh, Ngô-châu, Liễu-châu và Quảng-châu, các công trình khai quật những ngôi mộ cổ, cũng như tranh khắc ở các thạch động, trống đồng vào thế kỷ thứ nhất, cung cấp cho thuật giả nhiều chi tiết quan trọng về y phục thế kỷ thứ nhất. Dưới đây thuật giả trình bày các hình chụp các y phục vào thời vua Trưng và thời Đông-Hán.

- Lạc-dương , kinh đô nhà Đông-Hán.
- Liêu-đông, vùng phía Đông Trung-quốc.
- Vân-nam, Quảng-tây, Quảng-đông, lãnh thổ Lĩnh-nam.

Qua các hình cho ta thấy y phục ba tỉnh thuộc lãnh thổ Lĩnh-nam hoàn toàn khác biệt với y phục thuộc lĩnh thổ Hán. Khác biệt đến độ gần như hoàn toàn. Mà y phục đó giống y như y phục trên tượng vua Trưng, cũng như các bà lên đồng mặc khi hầu giá các anh hùng thời Lĩnh-nam.

Thuật giả không chép sử, không thể và không bao giờ có hy vọng viết sử. Thuật giả chỉ viết tiểu thuyết lịch sử. Tiểu thuyết tha hồ phóng túng. Dưới ngòi bút của La Quán-Trung, Ngụy Võ-đế Tào Tháo đang là một anh hùng, đang là một thi sĩ đáng yêu trở thành một thứ gian hùng. Quan Vũ đang là một tên vũ phu thô lỗ, trở thành một đại anh hùng, trung nghĩa thiên thu. Thuật giả không viết theo lối đó. Ngược lại theo sát lịch sử. Tuy y phục thời Lĩnh-nam không phải là yếu tố quan trọng, nhưng khi tả các ngài cũng không thể cho các ngài mặc quần đen, đội khăn vuông mỏ quạ như vậy chẳng khác gì cho các ngài mặc quần jean, nhảy disco. Tuy nhiên nếu muốn cho vua Trưng mặc váy, áo búi que, đầu chít khăn vuông mỏ quạ như các cô gái Bắc-ninh hồi trước 1945, trong giai đoạn đầu các cuộc khởi nghĩa thì cũng còn có thể cãi được rằng : Khi bà Trưng mới khởi nghĩa, bà mặc quần áo giống như thôn nữ, để hòa đồng với mọi người thì cũng được. Mấy năm trước đây, một phong trào tranh đấu ở hải ngoại, đã cho cờ của quân Tây-sơn mầu vàng. Vua Quang-Trung thì mặc giáp trụ giống như giáp trụ của Tôn Sĩ-Nghị. Rồi phong trào ra nghiêm lệnh, cấm dùng bất cứ cờ nào khác. Hôm làm lễ ra mắt phong trào, có mấy đứa trẻ con hơn mười tuổi tham dự, chúng cãi rằng cờ của vua Quang-Trung mầu  đào  và ngài mặc quần áo nâu sồng như trai thôn quê, vì căn cứ vào bài  Ai tư vãn  của công chúa Ngọc-Hân sau khi được phong Hoàng-hậu, khóc ngài :

Mà nay áo vải cờ đào,

Thay vì người ta giải thích cho chúng, thì lại xua đuổi chúng ra, bảo chúng là Việt cộng con. Buồn thực :

Viết tại Paris ngày giỗ thứ 1947 vua Trưng (1990).

Trích Phụ lục bộ Anh Hùng Lĩnh Nam